අවිචක්ෂණතාව නොහොත් නො ගැඹුරුකම සහ ගැඹුර: සමාජ මනෝවිද්‍යාවේ සහ දර්ශනයේ ද්විත්වය  

Written by: Deshapriya Nanayakkara

නොගැඹුරු දැක්ම තුළ නතර වන දැනුමට වඩා අභ්‍යන්තර අර්ථය සොයන විමර්ශනීය දෘෂ්ටියක් අවශ්‍ය වන විෂය ක්ෂේත්‍රයක් වන්නේ ආස්පෘශ්‍යතාව හෙවත් superficiality යි. සමාජ මනෝවිද්‍යාවේදී superficiality යන්නෙන් අදහස් වන්නේ සබඳතා, සංවාදයන් සහ විශ්ලේෂණයේ ගැඹුරක් නොමැතිකමයි. 

"ආස්පෘශ්‍යතාව එදිරිව ගැඹුර" යන ද්විත්වය බටහිර බුද්ධිමය ඉතිහාසය තුළ ප්ලේටෝගේ කාලයේ පටන් විහිදී ඇති මූලික ප්‍රශ්නයකි.

මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ ඓතිහාසික සහ දාර්ශනික පරිච්ඡේදයන් හරහා එම ද්විත්වය විග්‍රහ කිරීමයි.

1. ආස්පෘශ්‍යතාව නොහොත් නොගැඹුරු දැක්ම පිළිබඳ සංකල්පීය විග්‍රහය 

සමාජ මනෝවිද්‍යාත්මක දෘෂ්ටියෙන්, එදිනෙදා සංජානනීය සැකසුම් ක්‍රියාවලිය superficial processing සහ deep processing අතර දෝලනය වේ.

Superficial processing හිදී, සංවාදයක ප්‍රාග්භාවික අරමුණ, වචනවල උපහාසාත්මක අර්ථය හෝ සබඳතාවක අන්තර්ගත වටිනාකම නොසලකා හැර, පෘෂ්ඨීය ආකාරය, කෙටි පිළිතුර සහ ක්ෂණික විනිශ්චය ප්‍රමාණවත් ලෙස සැලකේ. 

Deep processing හිදී "මෙය කුමන හේතුවක් නිසා සිදුවේද?", "මෙහි අන්තර්ගත අර්ථය කුමක්ද?", "මෙය විෂයාධිෂ්ඨානයේ අවබෝධය සහ පැවැත්ම කෙසේ පරිවර්තනය කරයිද?" යන ප්‍රශ්න මතු වේ.

මෙම ද්විත්වය අන්තර්පුද්ගල සංවාදයේ සිට දේශපාලනික සහ කලාත්මක තීරණ ගැනීම දක්වා විහිදේ.
 

2. ඓතිහාසික පසුබිම: සොක්‍රටීස් සිට ප්ලේටෝ දක්වා 

සොක්‍රටීස්ගේ දාර්ශනික මෙහෙවරේ සාරය වූයේ සම්ප්‍රදාය මත පදනම් වූ ආස්පෘශ්‍ය ලෝක දෘෂ්ටිය අභියෝගයට ලක් කර, examined life හෙවත් විමසන ලද ජීවිතයකට මිනිසා යොමු කිරීමයි.

ප්ලේටෝට අනුව, සංවේදනයෙන් දැනෙන පෘෂ්ඨීය යථාර්ථය සත්‍යයේ සෙවනැල්ලක් පමණි. සැබෑව යනු Ideas හෙවත් අචල අදහස්වල අධිභෞතික ලෝකයයි. 

එම නිසා ප්ලේටෝනික සම්ප්‍රදාය තුළ, ගැඹුරු විශ්ලේෂණාත්මක චින්තනයට ප්‍රමුඛත්වය හිමිවූ අතර, ආස්පෘශ්‍ය ආත්මීයතාවය doxa හෙවත් අදහස් මත පදනම් වූ මතයක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප විය.

17 වන සියවසේ ප්‍රංශයේ Précieuses සැලෝන් සංස්කෘතිය කෙටි කලක් ආස්පෘශ්‍යතාව සෞන්දර්යාත්මක ක්‍රීඩාවක් ලෙස වැළඳ ගත්තේය. කෙසේ වුවද, බටහිර බුද්ධිමය ප්‍රධාන ධාරාව විසින් එදිනෙදා කතාබහ සහ විලාසිතාවේ අස්ථිර බව ගැඹුරු යථාර්ථයෙන් අවධානය වෙනතකට යොමු කරන distraction ලෙස සලකන ලදී.

3. නූතනවාදී ප්‍රතිවර්තනය: නීට්ෂේගේ ස්ථාවරය 

3.1 නීට්ෂේගේ ආස්පෘශ්‍යතාව පිළිබඳ ස්ථාවරය

නූතන දාර්ශනික චින්තනය තුළ නව සංධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළ ෆ්‍රෙඩ්රික් නීට්ෂේ, ආස්පෘශ්‍යතාව කෙරෙහි සවිඥානිකව සදාචාරාත්මක අනුමැතියක් ප්‍රදානය කළේය. 

නීට්ෂේ මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි:  
“පෘෂ්ඨය, එහි රැළි, එහි සමෙහි සීමාව තුළ ඥානවන්තව නැවතීම අප විසින් පුරුදු කළ යුතුය. පෙනුම කෙරෙහි ගරුබුහුමන් දැක්විය යුතුය. ආකාරයන්ට, නාදයන්ට, වදන්වලට, එනම් පෙනුමේ සමස්ත දේවලෝකය කෙරෙහිම විශ්වාසය තැබිය යුතුය!”

සරල අර්ථය: "පෘෂ්ඨය" = යමක බාහිර පෙනුම. නිට්ෂේ කියන්නේ පෙනුමට පිටුපාන්න එපා. පෙනුමයි සත්‍යය. ඒක ඇතුළේ නතර වෙලා බලන්න. එතන තමයි ජීවිතය තියෙන්නේ.

3.2 නූතනවාදයේ ගැඹුරු-පෘෂ්ඨය ද්විත්වවාදය

විසිවන සියවසේ නූතනවාදී චින්තනය, depth/surface ද්විත්වවාදී ආකෘතියට යටත්ව, ගැඹුරට ප්‍රමුඛත්වය දීමේ ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කළේය.

ෆ්‍රෙඩ්රික් ජේම්සන් (Fredric Jameson) පෙන්වා දෙන පරිදි, නූතනවාදයේ ‘ගැඹුරු යථාර්ථයක්’ පිළිබඳ විශ්වාසය ප්‍රධාන වශයෙන් ආකාර හතරකින් ප්‍රකාශ විය:
1. මාක්ස්වාදී ආකෘතිය: ආර්ථික යටිතලය මත සංස්කෘතික අධිව්‍යුහය ගොඩනැගීම.
2. මනෝවිශ්ලේෂණාත්මක ආකෘතිය: විඥානය පිටුපස සැඟවී ඇති අවිඥානය සැබෑ යථාර්ථය වීම.
3. අස්තිත්වවාදී ආකෘතිය: සමාජ මුහුණුවර පිටුපස ඇති අව්‍යාජ පැවැත්ම සෙවීම.
4. අර්ථවිද්‍යාත්මක ආකෘතිය: සංකේත පිටුපස සැඟවී ඇති ගුප්ත අරුත විග්‍රහ කිරීම.

3.3 පශ්චාත් නූතන ප්‍රතිවර්තනය

පශ්චාත් නූතන සවිඥානිකතාව ahistoricity, surface-focus, සහ flatness මගින් සංලක්ෂිත වේ. පශ්චාත් නූතනවාදය තුළ නීට්ෂේගේ ආස්පෘශ්‍යතාව පිළිබඳ ආචාරය නැවත සක්‍රිය වන අතර, image සහ simulacrum කෙරෙහි ඇති නව වන්දනාව එහි ප්‍රධාන ලක්ෂණය බවට පත්වේ.
 

4. විවේචනාත්මක විග්‍රහයන් 

- හර්බට් මාර්කුස්: One-Dimensional Man ග්‍රන්ථයේ නූතන තාක්ෂණික-තාර්කික සමාජය විසින් මිනිසා එක්මානීය, ආස්පෘශ්‍ය පාරිභෝගිකයෙකු බවට පත් කරන ආකාරය විග්‍රහ කරයි.
- විලියම් හැස්ලිට්: “On Depth and Superficiality” රචනාවේදී ගැඹුර සහ ආස්පෘශ්‍යතාව අතර ඇති ආතතිය සදාචාරාත්මක සහ සාහිත්‍යමය දෘෂ්ටියකින් විමසයි.
- සර් රිචඩ් වින් ලිවින්ස්ටන්: 1957 දී අධ්‍යාපනයේ ආස්පෘශ්‍යතාව විවේචනය කරමින්, පරීක්ෂා-මුඛී ක්‍රමය නිසා සිසුන් සැබෑ අවබෝධයට වඩා තොරතුරු මතක තබා ගැනීමට පුරුදු වන බව පෙන්වා දුන්නේය.
- රෙමිංටන් නෝමන්: Sense & Semblance: An Anatomy of Superficiality in Modern Society ග්‍රන්ථයේ නූතන සමාජයේ ආස්පෘශ්‍යතාවේ ව්‍යුහ විද්‍යාව විශ්ලේෂණය කරයි.
- ඇන්තනි එලියට්: Subject to Ourselves හි නූතන ස්වයං හැඟීම පශ්චාත් නූතන සංස්කෘතියේ ආස්පෘශ්‍ය ධාරාවලට යටත් වන ආකාරය විමසයි.
 

5. නිගමනය: විවේචනාත්මක සමබරතාවය 

ආස්පෘශ්‍යතාව ස්වයංසිද්ධව අශුභ නොවේ. නීට්ෂේගේ තර්කයට අනුව, ජීවිතයේ සෞන්දර්යාත්මක සහ සංවේදනාත්මක තීව්‍රතාවය බොහෝ විට පෘෂ්ඨය තුළම පවතී. 

කෙසේ වුවද, මිනිසා අර්ථය, සත්‍යය සහ සදාචාරය සොයන තාක් කල්, deep processing හි අවශ්‍යතාවය මැකී නොයයි.

එබැවින් ගැඹුර සහ ආස්පෘශ්‍යතාව අතර විරෝධී තේරීමක් නොව, විවේචනාත්මක සමබරතාවයක් අවශ්‍ය වේ. පෘෂ්ඨයේ සෞන්දර්ය අගය කරමින්ම, අවශ්‍ය විට අභ්‍යන්තරයට කිමිදෙන critical reflexivity පවත්වා ගැනීමයි දාර්ශනික වගකීම.